Wydawca treści Wydawca treści

Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu

– mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych

– kontynuacja (MRN3)

Podmioty realizujące projekt:

• Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe reprezentowane przez CKPŚ

• 151 nadleśnictw z terenu 17 Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych

• Partnerzy projektu: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Centrum Ochrony Mokradeł

Okres realizacji:

2024-2028

Cel główny projektu:

Wzmocnienie odporności nizinnych ekosystemów leśnych na zagrożenia związane ze zmianami klimatu poprzez realizację do końca 2028 r. kompleksowych działań retencyjnych i przeciwerozyjnych ukierunkowanych na zapobieganie powstawaniu lub minimalizację negatywnych skutków naturalnych zjawisk/ procesów klimatycznych takich jak susze i pożary, powodzie i podtopienia, intensywne lub długotrwałe opady atmosferyczne, ekstremalne przepływy wód w korytach, spływy powierzchniowe, niszczące działanie wód wezbraniowych.

Cele szczegółowe:

• Rozwój systemów małej retencji poprzez wykonanie obiektów i kompleksowych zadań gromadzących wodę do końca 2028 r.

• Rozwój systemów związanych z przeciwdziałaniem zbyt intensywnym spływom powodującym nadmierną erozję wodną na terenach nizinnych poprzez wykonanie obiektów do końca 2028 r.

W Projekcie wyznaczono również dodatkowe cele związane z działaniami edukacyjnymi oraz monitoringiem tj.:

• Wzrost wiedzy nt. wpływu małej retencji wodnej na środowisko poprzez opracowanie metodologii oceny wpływu na podstawie monitoringu środowiska wybranych zadań do 2028 r.

• Zwiększenie efektywności działań w zakresie adaptacji do zmian klimatu poprzez opracowanie dobrych praktyk realizacji działań retencyjnych do końca roku 2028.

• Podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa poprzez realizację wydarzeń edukacyjnych dla min. 800 uczestników do końca 2028 r.

Planowane działania:

W ramach projektu będą realizowane inwestycje łączące przyjazne środowisku metody techniczne i biotechniczne, obejmujące m.in.:

• budowę, rozbudowę, przebudowę, odbudowę zbiorników małej retencji oraz zbiorników suchych;

• budowę, rozbudowę, przebudowę, odbudowę małych urządzeń piętrzących oraz gromadzących wodę w szczególności zastawek, progów, przetamowań koryt, przepustów z piętrzeniem, zastosowanych w celu spowolnienia odpływu wód powierzchniowych i/lub stworzenia tzw. retencji korytowej oraz rozlewisk;

• renaturyzację siedlisk podmokłych w szczególności poprzez podniesienie poziomu wód i ich stabilizację;

• przebudowę, rozbudowę lub rozbiórkę obiektów niedostosowanych do wód wezbraniowych lub zastąpienie ich innym rodzajem budowli komunikacyjnej, ale także budowę nowych obiektów w celu zabezpieczenia koryta oraz ochronę jakości wód (przede wszystkim mostów, przepustów, brodów);

• zabezpieczenie obiektów infrastruktury leśnej przed skutkami nadmiernej erozji wodnej związanej z nawalnymi opadami (m.in. kaszyce, narzut kamienny, umocnienia skarp);

• unaturalnianie koryt poprzez odtwarzanie naturalnej geometrii i trasy (remeandrowanie cieków naturalnych, meandrowanie rowu), tworzenie zróżnicowanych siedlisk w korycie np. układ bystrze-ploso oraz odtwarzania terenów zalewowych.

Projekt stanowi kontynuację działań realizowanych przez Lasy Państwowe w ramach projektów współfinansowanych z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007-2013 i 2014-2020.

Planowane rezultaty projektu:

W projekcie planuje się wykonanie łącznie 1030 sztuk obiektów i kompleksowych zadań (wskaźnik produktu), osiągnięcie pojemności obiektów małej retencji o wartości 7 065,2 tys. m³ oraz osiągnięcie objętości obiektów małej retencji w wartości 5 700 tys. m³ (wskaźnik rezultatu).
Ponadto dodatkowym wskaźnikiem realizacji projektu będzie podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa poprzez organizację wydarzeń edukacyjnych dla min. 800 uczestników.

Planowana wartość projektu:

Całkowity koszt realizacji projektu: 511 560 000 zł
Kwota wydatków kwalifikowalnych: 405 670 000 zł
Kwota dofinansowania z UE: 323 359 557 zł

Realizowany w ramach Programu Operacyjnego Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS), Priorytet II „Wsparcie sektorów energetyka i środowisko, cel szczegółowy 2.4 Wspieranie przystosowania się do zmian klimatu i zapobiegania ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i katastrofami, a także odporności, z uwzględnieniem podejścia ekosystemowego, 3-Wspieranie małej retencji”.

Mała wielka retencja w Lasach Państwowych

W latach 1998–2005 Lasy Państwowe podjęły działania z zakresu małej retencji wodnej mające na celu przewrócenie optymalnych warunków siedlisk przesuszonych. Wybudowano 1124 zbiorniki wodne o łącznej pojemności retencyjnej 8,4 mln m3, wykonano także 2216 obiektów piętrzących – głównie na urządzeniach melioracyjnych. Łączna kwota zrealizowanych przedsięwzięć wyniosła 38,6 mln zł, zaś środki finansowe pochodziły głównie z funduszu leśnego, przy niewielkim udziale środków: pomocowych z NFOŚiGW, WFOŚiGW, Ekofunduszu i zagranicznych Funduszu Phare.

Kontynuacja działań zapoczątkowanych w 1998 r. znalazła odzwierciedlenie w Projektach małej retencji nizinnej i górskiej, realizowanych w latach 2007–2015 oraz 2016–2023 w ramach środków zewnętrznych Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”. Lasy Państwowe zaplanowały przeznaczenie pozyskanych środków dofinansowania na realizację obiektów małej retencji celem poprawy bilansu wodnego małych zlewni, zminimalizowania skutków suszy w ekosystemach leśnych oraz przeciwdziałania powodziom i podtopieniom o charakterze lokalnym.

Jednym z założeń projektów było wspieranie prośrodowiskowych metod naturalnych (ang. Nature based solutions) retencjonowania wody w lasach. W ramach przedsięwzięcia realizowane były również cele pośrednie, polegające na zachowaniu różnorodności biologicznej obszarów wodno-błotnych oraz renaturyzacji bagien i mokradeł.

W ramach zakończonych już projektów małej retencji oraz adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu Lasy Państwowe zrealizowały, począwszy od 2007 r., działania mające na celu rozwijanie systemów małej retencji oraz ochronę przed erozją wodną o wartości ponad 860 mln zł, w wyniku których zretencjonowano ponad 47,4 mln m3 wody.

Obecnie procedowane projekty stanowią kontynuację działań dotyczących rozwoju małej retencji nizinnej oraz przeciwdziałania erozji wodnej na terenach nizinnych i górskich poprzez realizację ponad 1600 obiektów i kompleksowych zadań, w tym również niewielkich zbiorników retencyjnych (o pojemności do kilkuset tysięcy m3).

Zgodność Projektów z dyrektywami unijnymi:

Realizacja obu Projektów musi uwzględniać zapisy następujących dyrektyw UE:

• Ramowej Dyrektywy Wodnej (RDW) - Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej.

• Dyrektywy o ocenach oddziaływania na środowisko

• Dyrektywy Siedliskowej - Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrod nic zych oraz dzikiej fauny i flory i Ptasiej - Dyrektywa 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa.

Dyrektywy te określają m.in. działania na rzecz ochrony śródlądowych wód powierzchniowych i podziemnych, polegające na zapobieganiu dalszemu pogarszaniu się, ochronie oraz poprawie stanu ekosystemów wodnych, terenów podmokłych i lądowych bezpośrednio uzależnionych od wody oraz na stosowaniu zasady ochrony różnorodności biologicznej.

Działania z zakresu małej retencji oraz przeciwdziałania nadmiernej erozji wodnej na terenach nizinnych

Poniżej przestawiono uszczegółowienie działań w ramach Projektu „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych – kontynuacja” (MRN3). Obszar, do którego odnoszą się działania przewidziane na terenach nizinnych, zaprezentowano na rysunku 1.