Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – zapobieganie, przeciwdziałania oraz ograniczanie skutków zagrożeń związanych z pożarami lasów (PPOŻ2)

Podmioty realizujące projekt:

• Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych

•153 nadleśnictw z 17 RDLP

Cel główny projektu:

Celem projektu jest poprawa sprawności systemu wczesnego ostrzegania, prognozowania i szybkiego reagowania w sytuacji wystąpienia zagrożeń związanych z pożarami lasów pozostających w zarządzie PGL LP.

Cele szczegółowe:

→ zwiększenie powierzchni leśnych objętych monitoringiem poprzez budowę, przebudowę i remont dostrzegalni przeciwpożarowych;

→ sprawne lokalizowanie źródła zagrożenia za pomocą systemu monitorującego, obejmującego obszary leśne jak i poza lasami;

→ poprawa dokładności prognozowanie zagrożenia pożarowego na podstawie danych meteorologicznych;

→ skuteczne przystępowanie do gaszenia pożarów z udziałem sprawnego technicznie, nowoczesnego sprzętu poprzez zakup samochodów patrolowo-gaśniczych;

→ zwiększenie dostępności miejsc zaopatrzenia w wodę, przydatne do ograniczania, rozprzestrzeniania, gaszenia i dogaszania pożarów lasów poprzez budowę, przebudowę i remont punktów czerpania wody.

Planowane działania:

W ramach projektu będą realizowane następujące działania:

• rozwój i modernizacja systemów wczesnego ostrzegania i prognozowania zagrożeń, w tym:

    - budowa, przebudowa i remont dostrzegalni przeciwpożarowych,

    - budowa i modernizacja masztów, wspierających funkcjonowanie systemu do lokalizacji pożarów,

    - budowa i doposażenie stacji meteorologicznych,

    - zakup nowoczesnego sprzętu umożliwiającego identyfikację i lokalizację pożarów oraz doposażenie PAD.

• wsparcie techniczne systemu ratowniczo-gaśniczego na wypadek wystąpienia pożarów lasów, w tym:

    - zakup samochodów patrolowo-gaśniczych;

    - budowa, przebudowa i remont punktów czerpania wody.

Projekt stanowi kontynuację działań realizowanych przez Lasy Państwowe w ramach projektu współfinansowanego z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020.

Planowane rezultaty projektu:

• Liczba wspartych obiektów dla celów ochrony przed pożarami lasów (dostrzegalnie przeciwpożarowe, maszty przekaźnikowe, maszty METEO) – 77 szt.

• Liczba zakupionych urządzeń wspierających system ochrony przed pożarami lasów (system do lokalizacji pożarów, doposażenie PAD, stacje METEO, samochody) – 199 szt.

• Liczba PCW (punkty czerpania wody) wybudowanych, przebudowanych lub wyremontowanych – 151 szt.

Bezpośrednimi odbiorcami projektu są nadleśnictwa, w których użytkowane będą powstałe lub modernizowane w projekcie obiekty oraz zakupiony z jego środków sprzęt. Innymi interesariuszami projektu będą podmioty, których zadaniem jest prowadzenie działań na rzecz ochrony przyrody lub nadzór nad obszarami chronionymi. Będą to zatem, poza jednostkami Lasów Państwowych, organy administracji publicznej odpowiedzialne za zadania związane z ochroną przyrody (RDOŚ, GDOŚ, parki narodowe, gminy, organy wydające decyzje administracyjne), pośrednio także jednostki korzystające z rezultatów projektu i wypracowanej wiedzy i doświadczeń (Straż Pożarna, OSP), okoliczni mieszkańcy, jak również ogół społeczeństwa.

Planowana wartość projektu:

• Całkowity koszt realizacji projektu: 160 309 276,71 zł
• Kwota wydatków kwalifikowalnych: 116 581 733,78 zł
• Kwota dofinansowania z UE: 92 927 299,99 zł

Poziom dofinansowania: 79,71%

Cele Programu FEnIKS

Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS) jest następcą Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko realizowanego w perspektywach 2007 - 2013 oraz 2014 - 2020 (POIiŚ). Jego głównym celem jest poprawa warunków rozwoju kraju poprzez budowę infrastruktury technicznej i społecznej założeniami zrównoważonego rozwoju.

Program FEnIKS został przyjęty 6 października 2022 r. przez KE. Jest on niezwykle istotnym narzędziem realizacji polityki energetycznej, klimatycznej i środowiskowej Polski.

Program koncentruje się na 6 obszarach tematycznych:

• adaptacja do zmian klimatu;

• rozwój odnawialnych źródeł energii;

• ochrona środowiska;

• rozwój ochrony zdrowia;

• rozwój transportu;

• kultura i ochrona dziedzictwa kulturowego.

Potrzeba realizacji Projektu

Zagrożenie pożarami lasów w Polsce jest jednym z najwyższych w Europie.

Jak wynika ze statystyk sporządzonych w ramach Europejskiego Systemu Informacji o Pożarach Lasu (European Forest Fire Information System – prowadzonego przez Wspólnotowe Centrum Badawcze w Isperze dla 22 krajów Europy i 4 krajów Afryki Północnej), na przestrzeni lat 2015-2021 Polska zajmowała trzecie miejsce w Europie (za Portugalią i Hiszpanią) pod względem liczby pożarów lasów i jedenaste (za Portugalią, Hiszpanią, Włochami, Turcją, Grecją, Francją, Chorwacją, Ukrainą, Bułgarią i Szwecją) – pod względem powierzchni leśnej nimi objętej.

Zapobieganie im wymaga bardzo wysokich nakładów – Lasy Państwowe w walce z tym niebezpiecznym żywiołem starają się wykorzystywać dostępne środki, w tym fundusze unijne.

Zdecydowana większość nadleśnictw PGL LP kwalifikuje się do I (122 nadleśnictw) lub II (182 nadleśnictwa) kategorii zagrożenia pożarowego lasu, co stanowi odpowiednio 28% w I i 42% w II KZPL (stan na 31.12.2023 r.).

Główną przyczyną powstawania pożarów lasów w Polsce jest działalność człowieka, z czego najwięcej powstaje na skutek podpaleń (~40%) oraz zaniedbań (~29%). Przyczyny powstania co piątego pożaru lasu pozostaje nieznana. Ponadto, znaczący udział drzewostanów do 60 lat oraz skład gatunkowy polskich lasów, w których przeważa sosna sprawiają, że należą one do jednych z najbardziej palnych w Europie Środkowej.

W Polsce mamy do czynienia z dużą ilością pożarów o stosunkowo małej powierzchni.

W 2023 r. w lasach zarządzanych przez jednostki organizacyjne Lasów Państwowych powstało 1508 pożarów lasu, które objęły 225,96 ha oraz 104 pożary o łącznej powierzchni 229,14 ha na terenach użytkowanych przez wojsko (dla porównania w 2022 r. odnotowano 2402 pożary lasu o łącznej powierzchni 698,33 ha oraz 111 pożarów na powierzchni 254,12 ha na terenach użytkowanych przez wojsko).

Z każdym rokiem w jednostkach organizacyjnych Lasów Państwowych podnosi się sprawność działania systemu ochrony przeciwpożarowej lasu. Wiąże się to jednak z dużymi nakładami finansowymi, jakie Lasy Państwowe ponoszą na ochronę przeciwpożarową. W 2023 r. koszty poniesione na ochronę przeciwpożarową lasu wyniosły 141 683 tys. zł, w tym 35 750 tys. zł na lotnicze patrolowanie lasu i używanie samolotów do gaszenia pożarów.

Na terenie Lasów Państwowych funkcjonuje sieć meteorologicznych punktów pomiarowych wykorzystywana do prognozowania zagrożenia pożarowego lasu. W jej skład wchodzi 60 punktów prognostycznych i 86 pomocniczych punktów pomiarowych.

Punkty są równomiernie rozmieszczone w 60 strefach prognostycznych.

W zakresie ochrony mienia przed pożarami Lasy Państwowe współpracują z wieloma organizacjami i instytucjami, w tym w szczególności z Państwową Strażą Pożarną (PSP) i Ochotniczą Strażą Pożarną (OSP).

Okres realizacji: 2024-2028 r.

Nadleśnictwo Krucz w ramach niniejszego projektu:

Zawarło  w lipcu 2025 r. Porozumienie nr 0816/PPOZ2/2025 wraz z aneksem w grudniu 2025 r. w sprawie współpracy przy realizacji Projektu pn. „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – zapobieganie, przeciwdziałania oraz ograniczanie skutków zagrożeń związanych z pożarami lasów (PPOŻ2)”.

W ramach ww. projektu planujemy realizację dla Nadleśnictwa Krucz: 

- dostawę samochodu patrolowo-gaśniczego o wartości 300 000,00 zł wydatków kwalifikowalnych

- budowę 13 szt. punktów czerpania wody  o wartości  2 600 000,00 zł wydatków kwalifikowalnych

Wykaz planowanych do realizacji punktów czerpania wody: